Anyëköl Gän ë Thuɔŋjäŋ
October 15th, 2007Anyëköl Gän ë Thuɔŋjäŋ
Agɛ̈ɛ̈t: Muɔrwël Ater Muɔrwël (Wɛ̈r Ciëën, Kuɔl Baak)
Kën ee anyëköl ë gän Thuɔŋjäŋ. Tɛ̈n raan wïc kuɛ̈n ë Thuɔŋjäŋ, apath ba tɛ̈n jɔɔk Thuɔŋjäŋ ye cök thïn kaŋ deet. Ku dhil kɔɔc ke jɔk yeen ŋic. Thuɔŋjäŋ a ce lac jɔɔk tɛ̈ mec. A leŋ tɛ̈ cït tɛ̈n ruöön thiädhëtem ku dhiëc tɛ̈n ë jɔɔk yeen. Thuɔŋjäŋ ee ka jɔk gäät ë run 1928, pan cɔl Rajap alɔŋ Ikuatoria, ɣɔn mɛc Nyïŋlïth pan Thudän ebën. Kɔɔc ë piööc wɛ̈t ë Nhialic aa ke cä akuma lɛ̈k bë thok ë thääi tɔ̈u
Cam ë Thudän dhiɛl gɔ̈t – rin ku bïk wɛ̈t ë Nhialic ya deet yic e thuɔk ken yiic. Go Akuma ë Nyïŋlïth gam ku nyuuc amat pan cɔl Rajap ë run 1928. Go kɔɔc Cɛɛm mat ku kuënykä thok ka dhoŋuan bei ë thok ë thääi cëŋ Cɛɛm yiic. Thuɔŋjäŋ ee ye thoŋ tööŋ ë thok kä ka dhoŋuan. Kɔɔc ë luɔy wɛ̈t ë Nhialic (missionaries) cë thuɔŋ da yam ë gäät a bë ya thoŋ ye gɔ̈t ku kuen cït emën ye ɣok ye kueen ku gätku aa: Wäda Arthur Nebel (ee lui Kuajök - Rek), Wäda Edward Arnold (ee lui Aköt – Agaar), Wäda Dr. R. Trundinger (ee lui Maluth - Padaaŋ) ku Wäda (Venerable Archdeacon) A. Shaw (ee lui Malek - Bor). Kɔɔc ë piööc kɔ̈k ke ye ke kuɔny, aa tɔ̈u thïn aya. Na ce keek, diët Thuɔŋjäŋ a këc gɔl ë gäät. A lëu buk keek leec apɛy rin kë pɛɛth/puɔɔth cïk luöi Muɔnyjäŋ.
Tɛ̈ cï Thuɔŋjäŋ bɛ̈y nhial a kïn: ɣɔn jɔɔk gän ë Thuɔŋjäŋ, kït aa ke ye thiärou ku dhiëc. Kït ë ɣeu ka dhiëc (a, e, i, o, u) ku kït ë mim thiärou. Kït ë ɣeu ka dhiëëny kä, kek aa ke cï Amat Rajap 1928 gäm thok ka dhoŋuɛɛn ë
Cam ë Thudän. Na ben gäät kɔc bɛ̈n jöör wäär, ka amat dä a cë bɛn bɛ̈n nyuɔ̈ɔ̈c. Amat Cuɛybɛ̈t 1938 (Gɔ̈ŋ Arɔ̈ɔ̈l kacuɔl – Akut Wërdït) a cë bɛ̈n nyuc bë thok bɛn caath yiic ku bë käŋ thok dhuɔ̈k ciëën jam yiic. Go Amat Cuɛybɛ̈t 1938 kït ë ɣeu ka rou (ɛ, ɔ) bɛn mat kït ë Thuɔŋjäŋ thook. Kën a cë kït ë Thuɔŋjäŋ bɛ̈n juak bïk ya thiärou ku dhorou. Kït ë ɣeu aa cë ya dhorou ku kït ë mim aa ŋuɔt ke ye thiärou. Thuɔŋjäŋ a cë bɛ̈n la tueŋ keya bɛ̈ɛ̈y ë piööc yiic ku luëk ë Nhialic yiic ɣet ë ruöön 1964 ɣɔn cop abuun wei ë Thudän yic. Go Thuɔŋjäŋ bɛn kɔ̈ɔ̈c rin cï luëk ë Nhialic ku bɛ̈ɛ̈y ë piööc thiöök thook Cɛɛm ebën. Kën ee ka loi rot rin tɔŋ dïït ka cë rot jɔt kam ë kɔɔc Cɛɛm (Kɔɔc col) ku kɔɔc Cuëëc (Juur) ë ruöön 1955. Tɔŋ kën a cë këriëëc ebën bɛ̈n gɔ̈ɔ̈u Cɛɛm. Na la dɔ̈ɔ̈r dhuk Cɛɛm ë ruöön 1972, ka kɔɔc ɣer bɔ̈ ku yamkä panpiööc pan cɔl Marïdï. Aa cë thok ë thääi kë tɔ̈u Cɛɛm bɛ̈n bɛ̈y nhial thïn. Go wämääth da cɔl Job Dharuäi Malɔu rot mat ke keek ku bïk Thuɔŋjäŋ cuɔt tueŋ. Aa cë bɛ̈n la thïn ku bïïkä kït ë yäu (ka dhëtem) bei ë ruöön 1978. Kä cï kït ë yäu kony ë thok yic aa juëc. Ku aa ba yök tɛ̈ le yïn athör kën kueen lä. Kït ë yäu aa ye toom nhïïm (ä, ë, ï, ö, ɛ̈, ɔ̈). Tom ye keek tuɔm nhïïm ee ke yiëk luɛl dä thok rot ku yen a ye keek cɔl kït ë yäu. Kït ë yäu aa ye luɛɛl röl yic. Keek aa cë Thuɔŋjäŋ cök yic apɛy dït. Wël aa cë ke thook poc. Kït ë Thuɔŋjäŋ ebën aa cë ya 33.