Jääŋ(t)/Jëëŋ(kj)
October 15th, 2007Jääŋ(t)/Jëëŋ(kj)
Agɛ̈ɛ̈t: Muɔrwël Ater Muɔrwël (Wɛ̈r Ciëën, Kuɔl Baak)
Tɛ̈n kɔɔc nhiar Thuɔŋjäŋ bïk kueen, apath bïk kuat cɔl Muɔnyjäŋ ë jam Thuɔŋjäŋ kaŋ ŋic. Ku apath bïk ɣɔ̈n ceŋ Muɔnyjäŋ ë Thudän yic dhiɛl ŋic aya. Ku ŋic kä rin kek ŋic ë kuat cɔl Muɔnyjäŋ ɣɔn thɛɛr.
Rin ŋicke Muɔnyjäŋ ë piny nhom ku Thudän yic ebën, tɛ̈ ɣɔn bïï thääi kɔ̈k pan ë Thudän ɣëët yaköl, aa rin cɔl Dinka. Ku rin kä, aa ce rin ŋic wär kuaan dït thɛɛr. Ku aa kuc kɔɔc wec akeu kek Muɔnyjäŋ. Rin cɔl Dinka aa rin puɔc tuöl. Ee anëm Arab jɔt rot alɔŋ Cuëny ë Thudän bë keeny alɔŋ Cam ë Thudän, yen ee cë rɔ̈m kek riënythii ë Kiir kɔ̈u. Go keek thiëëc: Yakä kɔɔc wun ë ŋa? Go kɔɔc wën lueel: Ɣok aa kɔɔc wun ë bɛ̈ny Diiŋ Gak. Go anëm Arab wën gät Athɔ̈r de yic ku lueel: Kɔɔc kek cëŋ ë Kiir yɔu, aa kuat ye cɔl Dinka. Yen tɛ̈ cï rin Dinka jal tem Muɔnyjäŋ kɔ̈u thïn akan kam thääi kɔ̈k cë lɔ̈k bɛ̈n Thudän Arab cök. Aa cë Muɔnyjäŋ lök ya cɔl Dinka tɛ̈ cït tɛ̈ ɣɔn cï anëm Arab ye gät thïn athɔ̈r de yic.
Na ye ɣok kuat cɔl Muɔnyjäŋ, ka rin ŋic ku tɛ̈ cɛk Aciëk kɔc thïn, aa rin ye cɔl Jääŋ (tök) - Jëëŋ (juëc). Ɣok aa kuat cɔl Jääŋ. Rin Jääŋ, kek aa rin ŋic wär kuaan dït. Ku kek aa rin ŋic kɔɔc wec akeu kek ɣook. Jääŋ a wec akeu kek Nuɛ̈ɛ̈r, Culuk, Murle, Mandäärï, Jurbël, Jurcol, Jurlueel ku Bagäära (Arab). Thääi kä ebën aa ɣook cɔɔl Jääŋ. Na cɔk kä ɣook bɛn cak ya cɔɔl ë cɔ̈t cë la cök, cëmën ye kɔɔc kɔ̈k ɣo cɔl Jeŋge, Jaŋgai, Ujääŋa, Ujaŋ ku Zenyje, ka keek, kek aa riɛn kua. Wun tööŋ ɣo ŋiɛc cɔɔl akeu mhom ee Nuɛ̈ɛ̈r. Nuɛ̈ɛ̈r ee ɣo cɔl Jääŋ. Käc jal tïŋ? Kë wïc ë thääi kä bik lueel ee Jääŋ. Yen a ye Dor ye lueel alä Jeŋge. Ku lueel Jurcol lä Ujääŋa ku lueel Culuk lä Ujaŋ Ku lueel Bagäära lä Jaŋgai. Keek ebën, kë wïckä bïk lueel ee Jääŋ. Ka wek thän da, ɣok aa kuat cɔl Jääŋ.
Thoŋ ye kuat cɔl Jääŋ jam a ye cɔl Thuɔŋjäŋ. Thuɔŋjäŋ yen ee thoŋ daan ye ɣok röt piŋ. Kuat kë thiääk ke Jääŋ a ye cɔ̈l röt cëmën: guɛ̈njäŋ, anyanjäŋ, puɔ̈rjäŋ, panjäŋ, wɛŋjäŋ, thäkjäŋ ku piɛnyjäŋ. Kuat kë ye ‘jäŋ’ mat ye thok ee ya adöny thɛɛr ë bɔ̈ ke Jääŋ tɛ̈ deen ë bïï yen thïn. A ce ya kë cë liääp kek kɔ̈k ë kuat dä. Thän cɔl Jääŋ a cë tek yic akuut dït ka ŋuan. Ku akuöt tök ee yic naŋ wuɔ̈t juëc. Akuut ë Jääŋ aa kïk:
1. Akut Rek - a leŋ yic Malual-jiɛrnyaaŋ, Twïc-mayärdït, Luänyjäŋ, Tony, Aguɔɔk, Awan ku Jurmanaŋɛ̈ɛ̈r.
2. Akut Agaar (Akut Wërdït) - a naŋ yic Agaar, Gɔ̈k, Ciëc, Aliap ku Atuöt.
3. Akut Bor - a nɔŋ yic Bor, Twï, Ɣɔ̈l, Nyarweŋ ku Luäc
4. Akut Padaaŋ - a nɔŋ yic Ŋɔɔk, Doŋjɔl, Ruweŋ, Ageer, Abïliaŋ, Thoi ku rut.
Kek wuöt kä ebën, kek aa thän cɔl Jääŋ.
Wɛ̈t cɔl ‘jäŋ’ a ye Jëëŋ luɛɛl raan ë jam Thuɔŋjäŋ kɔ̈u ku kuat raan ebën pinynhom, a ye Jëëŋ cɔl ‘jäŋ’ (i.e. public).
May 9th, 2008 at 10:55 am
ɣɛn cï piɔu miet aret në kɔc cï thuɔ̈jäŋ kuany cök në gotgot
October 13th, 2008 at 7:02 pm
Akuut ë Jëëŋ ye kädä?
October 13th, 2008 at 7:11 pm
kuɔl, aa kakë ka loi ku aa kɔl
October 13th, 2008 at 7:15 pm
Lukkuac,
Alɛɛc tɛ̈n yïïn rin wɛ̈t duun ca thiëëc. Tɛ̈n ɣɛɛn, a ya tak ciët akuut ë Jëëŋ ye ŋuan cëmën cï ke kuɛɛn piny nhial. Kekadäŋ, na ye yök ciët ke ce tɛ̈ den, tɛkdä ka leŋ raan dɛ̈d ye yök ciët ke ce tɛ̈ den, ka path/piɛth ba akuën ye tak ciët la cök ya lueel. A nhiaar bë raan kë deen ŋic alɔŋ akuut ë Jëëŋ ya lueel ku wɛ̈t de a ba ya dhuk nhom wälä a bï raan dɛ̈d cë ye kueen gua dhuk nhom. Yen tɛ̈ ye piööc la tueŋ thïn kan kënë.
Athɛ̈ɛ̈k,
Kuɔl Baak
October 13th, 2008 at 7:17 pm
Ye lueeldä Akɔ̈ɔ̈n?
October 13th, 2008 at 7:19 pm
A ya lueel alä ye kä wën ca gäm ɣook kek loi ye kööl?
October 13th, 2008 at 7:21 pm
Ɣɛ̈ɛ̈ aa kek kä loi ye kööl Akɔ̈ɔ̈n.