Wël-luɔy ku Akuɔny Wël-luɔy
July 2nd, 2007Wël-luɔy ku Akuɔny Wël-luɔy
Agɛ̈ɛ̈t: Kuɔl Baak
Wël-luɔy (Alui) - (Verbs)
Wël-luɔy (Alui) aa wël kë looi raan, lɛ̈y, dit ku këdäŋ lueel. Cëmën:
Bol a gɛ̈t
Kɛu a kat
Kɛɛth aa nyuäth
Nuök a kuaŋ
Noon a dɛ̈p
Wël dït nyïn cë giit cök kä, kek aa wël-luɔy. Keek aa kɔc lɛ̈k kë loi rot.
Luɔy 1
Kuëny wël-luɔy bei anyëköl kën yic
Nyaŋ ku Gueth
Wäthɛɛr, gueth ee tɔ̈u thïn ku dïït thok apɛy. Ku nyaŋ ee ye riɔ̈ɔ̈c yeen rin dïït yen guöp ku dïït thok. Aya, ee kuc nyaŋ lɔn liu lec ye thok. Go nyaŋ jal a thɔ̈ɔ̈ŋ ye puöu, ciët na jiɛk, ka ciët bë liek. Ku gueth guöp, ee cë nyin pel. A cë bɛ̈n la thïn Ku lëk nyaŋ: Ɣɛn a cïn thok lec. Ku cɔɔl nyaŋ: Bär ruany ɣa thok. Go nyaŋ bɛ̈n ku tïŋ thok ku ruɛny thok, go yök cïn thok lec. Go nyaŋ gueth cam ku cï ben a riɔɔc yeen alɔnaɣɔn. Go manh ë gueth jal lueel: Wää a cë nyin pel. Ku jɔl lɛ̈k kac ken ebën alä: jɔlku röt tiit, ɣok aa cï wää da rac. Yenakan.
Luɔy 2
Gät abër nhiäär ku git wël-luɔy cök abɛ̈r kuun ca gɔ̈t yiic.
DA: Kuat athör ë Thuɔŋjäŋ ca kueen a ca yök ye “Wël-luɔy” (Alui) nuɛ̈ɛ̈t kek “Akuɔny Wël-luɔy”. Cëmën: Bol agɛ̈t. Kën a ce tɛ̈ de. “a” ku “gɛ̈t” aa ce wɛ̈t tök. “a” a kony “gɛ̈t” bë kë luel rot ŋiɛc lueel. Nuëët “Akuɔny Wël-luɔy” kek “Wël-luɔy” yen cɔl “Wël-luɔy” juääc ë Thuɔŋjäŋ ye gɔl “a”. “Wël-luɔy” juääc ë Thuɔŋjäŋ aa ce gɔl “a”.
Gölgöl ce tɛ̈ de
akat, apur, acath, ajam, amïth, agɛ̈t, akuaŋ, akuen agencol kɔ̈u.
“Wël-luɔy” kä ebën aa cïn yiic wɛ̈t ye gɔl “a”.
Keek aa ye gɔl kala:
kat, pur, cath, jam, mïth, gɛ̈t, kuaŋ, kuen agencol kɔ̈u.
Apath bë “Wël-luɔy” ya tek thook kek “Akuɔny Wël-luɔy”.
Alueel-rin (Anyuuth-rin) ku
Alueel-wël (Adjectives and Adverbs)
Wël “rin” ku “wël” luɛɛl kek aa dik bë ke ya nuɛ̈ɛ̈t kek a. Cëmën:
Deŋ apath
Piny arac
Miök rak ajäujäu
Meth a cath amääth
Mïth aa dhiau arët
Manhtui a ŋuɔt jam apɛy
Det “Akuɔny Wël-luɔy” bɔ̈ kä rin ba keek aa tek thook “apath” kek “Wël-luɔy”.
Akuɔny wël-luɔy (Helping verbs)
Akuɔny wɛ̈t-luɔy e wɛ̈t cïn kë pɛɛth ye lueel tɛ̈ kɛ̈ɛ̈c yen rot. Cm:
1. Aa (a) (I am, we/you/they are, he/she/it is)
Ɣɛn a puɔl
ɣok aa puɔl
yïn a puɔl?
wek aa puɔl?
yeen a puɔl
Keek aa puɔl
2. Ee (I am, you are, he/she/it is)
ɣɛn ee Jääŋ
yïn ee Jääŋ
yeen ee jääŋ
3. Aa (a) cë/bë (I, we, you have/will, he/she/it has/will, they have/will)
Ɣɛn a cë bɛ̈n Ɣɛn a bë bɛ̈n
Ɣok aa cë bɛ̈n Ɣok aa bë bɛ̈n
Yïn a cë bɛ̈n Yïn a bë bɛ̈n
Wek aa cë bɛ̈n Wek aa bë bɛ̈n
Yeen a cë bɛ̈n Yeen a bë bɛ̈n
Keek aa cë bɛ̈n Keek aa bë bɛ̈n
4. ee (aa ke) cë/bë (I, you, he/she/it had come, had not come, was (n’t) going to come)
Ɣɛn ee (ka) cë bɛ̈n Ɣɛn ee (ka) bë bɛ̈n
Ɣok aa ke cë bɛ̈n Ɣok aa ke bë bɛ̈n
Yïn ee (ka) cë bɛ̈n Yïn ee (ka) bë bɛ̈n
Wek aa ke cë bɛ̈n Wek aa ke bë bɛ̈n
Yeen ee (ka) cë bɛ̈n Yeen ee (ka) bë bɛ̈n
Keek aa ke cë bɛ̈n Keek aa ke bë bɛ̈n
5. aa (a) cï/bï (they have, he/she/it has)
Ɣɛn a cï cɔk bɛn nɔ̈k Ɣɛn a bï cɔk bɛn nɔ̈k
Ɣok aa cï cɔk bɛn nɔ̈k Ɣok aa bï cɔk bɛn nɔ̈k
Yïn a cï dupiööc cɔɔl Yïn a bï dupiööc cɔɔl
Week aa cï dupiööc cɔɔl Week aa bï dupiööc cɔɔl
Yeen a cï juäi bɛn dɔm Yeen a bï juäi bɛn dɔm
Keek aa cï juäi bɛn dɔm Keek aa bï juäi bɛn dɔm
A cï Deŋ lueel A bï Deŋ lueel
A cï diäär lueel A bï diäär lueel
6. ee cï/bï/ca/cuk/cäk/cïk/ba/buk/bïk/bäk
Ee ca lueel (ɣɛɛn ku yïïn) Ee ba lueel
Ee cuk lueel (ɣook). Ee buk lueel
Ee cäk lueel (week). Ee bäk lueel
Ee cï Deŋ lueel (yeen) Ee bï Deŋ lueel
Ee cï diäär lueel. Ee bïk lueel
Ee cïk lueel.
7. aa (a) këc/kën (I, we, you, they have not, he/she/it has not)
Ɣɛn a këc/kën bɛ̈n
Ɣok aa këc/kën bɛ̈n
Yïn a këc/kën bɛ̈n
Wek aa këc/kën bɛ̈n
Yeen a këc/kën bɛ̈n
Keek aa këc/kën bɛ̈n
8. ee (aa ke) këc/kën (I, you, he/she/it did not)
Ɣɛ̈n ee (ka) këc/kën bɛ̈n.
Ɣok aa ke këc/kën bɛ̈n
Yïn ee (ka) këc/kën bɛ̈n
Wek aa ke këc/kën bɛ̈n
Yeen ee (ka) këc/kën bɛ̈n
Keek aa ke këc/kën bɛ̈n
9. Aa ke (ee ka) cë/bë (I/he/she/it was not, we/you/they were not)
Ɣɛn ee ka cë bɔ̈
Ɣok aa ke cë bɔ̈
Yïn ee ka cë bɔ̈
Wek aa ke cë bɔ̈
Yeen ee ka cë bɔ̈
Keek aa ke cë bɔ̈
10. Aa ke (ee ka) cï/bï (I/he/she/it was, you/they were)
Ɣɛn ee ka cï kä juääc rac puöu Ɣɛn ee ka bï …
Ɣok aa ke cï kä juääc rac puöth Ɣok aa ke bï …
Yïn ee ka cï kä juääc rac puöu Yïn ee ka bï …
Wek aa ke cï kä juääc rac puöth Wek aa ke bï …
Yeen ee ka cï kä juääc rac puöu Yeen ee ka bï …
Keek aa ke cï kä juääc rac puöth Keek aa ke bï…
Kɔɔc Cam ë Thudän aa ke cï kä juääc rac puöth.
Mïth aa ke cï cɔk duɛ̈r ɣɛɛt wei.
Luɔy 1
Gät abër thiäär leŋ yiic akuɔny wël-luɔy.v
July 3rd, 2007 at 7:12 am
Kuol Baak,
Ee kë piɛth ekë cäk looi kë cï wek Thɔŋjäŋ yïëk nhial.
April 22nd, 2008 at 1:44 pm
Thanks Kuol, it been very intersted to know that you ,re Dinka techer. I personely strongly support that idea & looks forward to be developing more and more.
Bol Wieu, Newcastle.
September 27th, 2008 at 10:58 am
Deŋ Akuën Gäräŋ,
Alɛɛc tɛ̈n yïïn rin bëër duun wärunwäär. Päl wɛ̈t piny tɛ̈n ɣɛɛn rin cï jam da kɔ̈u diël tɛɛm amääth.
Guɔt yï ye Lɔ̈k daan neem wälä cïn kë pɛɛth dɛ̈d yam ca bɛn yök thïn?
A nhiaar buk röt kony ɣok kɔɔc gät Thuɔŋjäŋ rin buk thuɔŋ da bɛ̈y nhial.
Tɛ̈n yïïn,
Kuɔl Baak