Lɔ̈k ë Jëëŋ

Aguir ë Thuɔŋjäŋ

• Gɔ̈c
• Biäk
• Kuɔɔny

Kuɛ̈n ë Thuɔŋjäŋ 2008 Yic

October 22nd, 2007

Kuɛ̈n ë Thuɔŋjäŋ 2008 Yic

Agɛ̈ɛ̈t: Kuɔl Baak (Dupiöny ë Thuɔŋjäŋ Adelaide)

Tɛ̈n raan wïc kuɛ̈n ë Thuɔŋjäŋ 2008 Yic,

Ɣok aa bë laŋ/naŋ ɣööt ka diäk ruöön 2008 bɔ̈ yic. Ɣok aa bë laŋ/naŋ:

1. Ɣön kɔɔc göl (kuat raan - raan ŋuɛ̈ɛ̈n tɛ̈dä ke manh këc ɣön ë bɛ̈t dööt - a lëu bë ye rin gät piny ye ɣön kën yic)

2. Ɣön kɔɔc loi Stage 1 (Tɛ̈n mïth panpiööc tɔ̈u ɣön 8, 9 ku 10)

3. Ɣön kɔɔc loi Stage 2 (Tɛ̈n mïth panpiööc tɔ̈u ɣön 11 ku 12)

Ɣööt kä aa tɔ̈u rin Panpiööc ë Thok, Cam ë Ɣothralia (School of Languages, South Australia). Keya, ka raan ŋuɛ̈ɛ̈n a ye panpiööc cɔɔl $120 ruöön yic. Mïth tɔ̈u ɣön 8 ɣet ɣön 12 aa ye cɔɔl $60 ruöön yic. Wëëu mïth tɔ̈u panpiööc koor wälä panpiööc ŋuɛ̈ɛ̈n aa ye panpiööc deen ye kek la thïn cuat piny rin ye panpiööc deen aköl keek cɔɔl wëëu wënthɛɛr. Ka yeen kën wëëu a cï lëu bë manh leŋ puöu kuɛ̈n ë Thuɔŋjäŋ pëën. Kɔɔc ŋuɛ̈ɛ̈n kek aa wɛ̈ɛ̈u ken cuat piny jɛp/bɔndɔɔk ken yiic. Na ye raan ŋuɛ̈ɛ̈n riöc $120, ka lëu bë ye thok tuööm kek Panpiööc ë Thok bë tïŋ lɔn leŋ yen tɛ̈ lëu bë kuöny yeen rin be dhiɛl kuen Thuɔŋjäŋ. Kuɛ̈n ë Thuɔŋjäŋ ee kë ril tɛ̈n kɔɔc ŋuɛ̈ɛ̈n rin kɔɔc ŋuɛ̈ɛ̈n kek aa mïth jääm bɛ̈y yiic.

Manha, na nhiar Thuɔŋjäŋ ka yï gɛ̈t yï rin piny kuat ɣön tööŋ ca tak kɛm ɣööt wën ca kuɛɛn piny nhial ka diäk.

A yeen apath, ɣok aa bë yök lä ruöön tui tɛ̈ leŋ yïn puöu kuɛ̈n ë Thuɔŋjäŋ.

Kuɔl Baak

Dupiööc

255 Torrens Road

WEST CROYDON SA 5008

Tel: 8301 4800 

Fax: 8301 4801 

Email: william.baak@schooloflanguages.sa.edu.au

Web: www.schooloflanguages.sa.edu.au

Kɛm ë Thuɔŋjäŋ (Dinka Tenses)

October 22nd, 2007

Kɛm ë Thuɔŋjäŋ (Dinka Tenses)

© 2007, Agɛ̈ɛ̈t: Kuɔl Baak

Thuɔŋjäŋ a leŋ yic kɛm këc gät piny bë ke deet thook. Gɔl tɛ̈n yɛm gäät ë Thuɔŋjäŋ ruöön ë 1928 gut ya köl, kɛm aa këc kaŋ gät piny bë ke ŋic thook. Keek nhïïm kek kɛm ë Thuɔŋjäŋ, aa tɔ̈u. Cëmën anyëkööl juääc aa cë gɔ̈t, kä loi röt emën aa cë gɔ̈t ku kä bë röt looi aköldä aa cë gät piny. Gän kä loi röt kɛm wääc yiic (thɛɛr, emën ku aköldä), yen ee gän ë kɛm ë Thuɔŋjäŋ. Thuɔŋjäŋ a leŋ yic kɛm ka 24 ku keek aa kïk:

1.     Kaam puɔlic (kp)

a)     Kaam puɔlic emën (kpe)

b)     Kaam puɔlic thɛɛr (kpth)

c)      Kaam puɔlic aköldä/akölrial/awandä (kpa)

2.     Kaam rilic (kr)

a)     Kaam rilic emën (kre)

b)     Kaam rilic thɛɛr (krth)

c)      Kaam rilic aköldä/akölrial/awandä (kra)

3.     Kaam cath (kc)

a)     Kaam cath emën (kce)

b)     Kaam cath thɛɛr (kcth)

c)      Kaam cath aköldä/akölrial/awandä (kca)

4.     Kaam cath relic (kcr)

a)     Kaam cath rilic emën (kcre)

b)     Kaam cath rilic thɛɛr (kcrth)

c)      Kaam cath rilic aköldä/akölrial/awandä (kcra) 

Kɛm cë gät piny nhial kä, aa 12. Thiäär ku reen kën, yen ye jal yup yic rou bë Kɛm ë Thuɔŋjäŋ 24 bɛ̈y (wɛ̈t de yic – wdy, 12 × 2 = 24).  Reen ye 12 yup yic aa kɛm kɔ̈k loi thook cɔl luellueel. Thuɔŋjäŋ, cëmën thok kɔ̈k, a leŋ yic LUƐL TUEŊ (Active voice) ku LUƐL CIËËN (Passive voice). Tɛkdä ka leŋ tɛ̈ pɛɛth ye mëgɔ̈ɔ̈t kɔ̈k ë Thuɔŋjäŋ cɔ̈l keek. Apath bë tɛ̈ bë ya cɔ̈l keek jääm yic ku mɛ̈t mëgɔ̈ɔ̈t ë Thuɔŋjäŋ bïk ‘luellueel’ (voices) ya caal tɛ̈ la cök. Lon thiin nyooth luɛl tueŋ ku luɛl ciëën a kïn:

Luɛl Tueŋ ku Luɛl Ciëën

Wɛ̈t cë lueel tueŋ ku ben dhuk, ke rot luɛɛl tɛ̈ dɛ̈t. A ce rot dhuö̈k tɛ̈ tööŋ wën cë kaŋ luɛ̈l yeen tueŋ. Cëmën

Luɛl Tueŋ                                                       Luɛl Ciëën 

Deŋ a rak weŋ                                                 Weŋ a rɛɛk Deŋ

Nyaŋ a cam anyaar                                       Anyaar a cɛm nyaŋ

Muɔɔr a cë nɔ̈k tɛ̈n ɣook            Ɣok aa cë näk muɔɔr 

Luɔy

Gät luɛl ciëën piny

Luɛl tueŋ                                            Luɛl Ciëën

1.  Jöŋ a cop lɛ̈y ……………………                                                      

2.  Juur aa cï Jëëŋ tiaam …………

3.  Dhäk aa biöök ɣɔ̈k (kce)………

4.  Dhäk aa biöök ɣɔ̈k (kpe)………

5.  Meth ee dek ë ca ………………

6.  Mëdhiëth a bë meth wɛ̈ɛ̈t …… 

1. Kaam Puɔlic (kp)

Kaam puɔl yic ee kaam yic tök. Tök path yen a cë rot looi, tɛ̈dä ke rot looi kööl thok ebën, tɛ̈dä ka bë rot jal looi. Kaam puɔlic ee yic diäk:

a)     Kaam puɔlic emën (kpe)

b)     Kaam puɔlic thɛɛr (kpth)

c)      Kaam puɔlic aköldä/akölrial/awandä (kpa)

a)  Kaam puɔl yic emën (kpe) 

Kaam puɔlic emën (kpe)

1.      Bol a (ee) gät

2.      Diɛt aa pär

3.      Mïth aa thuëëc

4.      Weŋ a ye raak

5.      Dhäk aa rɔ̈ɔ̈k 

b)  Kaam puɔlic thɛɛr (kpth) 

1.      Bol a cë gät

2.      Diɛt aa cë pär

3.      Mïth aa cë thuëëc

4.      Weŋ a cë raak

5.      Dhäk aa cë rɔ̈ɔ̈k 

c)  Kaam puɔlic akölrial (kpa) 

1.      Bol a bë gät

2.      Diɛt aa bë pär

3.      Mïth aa bë thiëëc

4.      Weŋ aa bë raak

5.      Dhäk aa bë rɔ̈ɔ̈k.

2. Kaam Rilic (kr)

Kaam ril yic ee kaam yic rou. Käŋ ka rou kek aa cë röt looi thɛɛr – tök a cë rot kaŋ looi ku buɔɔth dɛ̈t; tɛ̈dä ka puɔc röt looi emën ke biööth ke cök; tɛ̈dä ka bë röt jal looi ke biööth ke cök.

a)  Kaam rilic emën (kre) 

Kaam ril yic emën ë Thuɔŋjäŋ a thöŋ kek kaam puɔl yic thɛɛr ë Thuɔŋjäŋ. Cm

 1.  Bol a cë gät

 2.  Diɛt aa cë pär

3.      Mïth aa cë thuëëc

4.      Weŋ a cë raak

5.      Dhäk aa cë rɔ̈ɔ̈k 

b)  Kaam rilic thɛɛr (krth) 

1.      Mïthpiööc (mïthabuun) aa ke cë ɣëët ebën wäköl gɔl piööc.

2.      Dupiööc ee ka cë kaŋ bɛ̈n ku jɔl bɛn jäl.

3.      Löth ee ka cë yup yic wäköl wɛt kɔɔcpiööc aɣeer

4.      Many gëk (Traffic light) ee ka cë rueet ŋök wën jël thurumbiil

5.      Wël cɛɛl aa ke cë thök wäthëëi thiöök tïbï. 

c)  Kaam rilic akölrial (kra) 

1.      Kɔɔcpiööc aa bë ɣëët ebën nhiäk ku jɔl piööc gɔl

2.      Dupiööc a bë bɛ̈n wik tui ku jɔl bɛ̈n jäl

3.      Löth a bë yup yic lä ku jɔl kɔc wɛt aɣeer

4.      Manygëk a bë rueet ŋök lä ku jɔl thurumbiil jäl

5.      Wël cɛɛl aa bë thök lä ku jɔl tïbï thiöök. 

3. Kaam Cath (kc)

a)  Kaam cath emën (kce) 

1.      Bol a gɛ̈t

2.      Diɛt aa pär

3.      Mïth aa thuɛ̈ɛ̈c

4.      Weŋ a rak

5.      Thurumbiil aa kuath 

b)  Kaam cath thɛɛr (kcth) 

1.      Bol ee (ka) gɛ̈t

2.      Diɛt aa ke pär

3.      Mïth aa ke thuɛ̈ɛ̈c

4.      Weŋ ee (ka) rak

5.      Thurumbiil aa ke kuath 

c)  Kaam cath akölrial (kca) 

Tɛ̈ cï rëër ka/ke mɛt thïn, ka kaam cath akölrial ee thöŋ kek kaam puɔlic akölrial. 

1.      Bol a bë (rëër ka) gät

2.      Diɛt aa bë (rëër ke) pär

3.      Mïth aa bë (rëër ke) thuëëc

4.      Weŋ a bë (rëër ka) raak

5.      Thurumbiil aa bë (rëër ke) kuaath 

4. Kaam Cath Rilic (kcr)

a)      Kaam cath ril yic emën (kcre)

1.      Bol a gɛ̈t mën tɛ̈ wënanhiäk.

2.      Miöör aa thär mën tɛ̈n bɛɛk piny.

3.      Jëëŋ aa gum mën tɛ̈n bïï Juur pan den.

4.      LRA aa thär mën tɛ̈n dɔm Mutheveni bääny ruöön 1986.

5.      Mïthabuun aa kuën mën tɛ̈n ŋɛɛny panpiööc thok. 

b)      Kaam cath rilic thɛɛr (kcrth)

1.      Kɔɔc kɔ̈k Cɛɛm aa ke thär kek juur wäär jɔl kɔɔc juɛ̈ɛ̈c kɔ̈k ë
Cam ë Thudän bɛ̈n mɛt thïn ruöön 1983.

2.      Kɔɔc ë Thudän kɔ̈k aa ke cëŋ Ɣothralia wäär jɔl kɔɔc kɔ̈k ë Thudän jal bɛ̈n köök Ɣothralia.

3.      Wɛ̈tkä aa ke tuk atuɛk wäraköl jɔl deŋ bɛ̈n tuɛny.

4.      Deŋ ee ka gɛ̈t wäraköl lööny meth piny agen nhom.

5.      Keek aa ke gɛ̈t wäraköl yup löth yic. 

c)       Kaam cath rilic akölrial (kcra)

War abëër kä yiic ë Thuɔŋjäŋ.

1.         He will have been writing for two hours when we arrive at 2 pm.

——————————————————————————————————–

2.         Bulls will have been fighting since day break by this time tomorrow.

——————————————————————————————————–

­­­­­­­­­­­­­­­­­3.         South Sudanese will have been living in peace for 2 years in 2007.

——————————————————————————————————–

4.         By 2007, LRA will have been fighting for 21 years since Museveni took power in 1986 if peace is not signed this year, 2006.

——————————————————————————————————–——————————————————————————————————–

5.         He will have been writing for two hours when we arrive

——————————————————————————————————–

Athör cï mïth panpiööc tuöc Kevin Andrews

October 19th, 2007

Tɛ̈n Kevin Andrews,

Wɛ̈t duun ca caal aɣeer alɔŋ kɔɔc pan Thudän rin yïn ye tak lä ka cë kuöc ceŋ Ɣothralia a ca piŋ. Kekädäŋ, a ca caal dhël cë path. Kë ca lueel kën a bë kɔɔc juääc kɛ̈ɛ̈k kek yïïn ku a bë tiɛɛl bɛ̈y kam kɔɔc ke dhiëc Ɣothralia ku kɔɔc ke bɔ̈ pan Thudän. Kɔɔc pan Thudan aa cïn raan cïk kaŋ nɔ̈k ku aa keek nhïïm kek aa ye näk yiic ku a cïn tɛ̈ pɛɛth yekä kuɛ̈ny wël kɔɔc keen cë nɔ̈k cök rin ye kek kɔɔc puɔc köök ku lööŋ Ɣothralia aa ŋuɔt ke këckä deet. Kë ca looi kën, na la kën luöi yeen thök, ka yï cɔk wɛ̈t ca lueel dhuök ciëën buk awäc du päl piny tɛ̈n yïïn. Yïn a cë ɣook rac gup ke ce yic. Aguer.

Tɛ̈n Kevin Andrews,

Yïn Kevin, kë ca lueel në akuma duun de Ɣothralia yic a piɛth ke yïïn ku a ca maan apɛy dïïtë. Në ŋö, kë ca tak në piɔ̈n du yic ee tiɛɛl til yïn kɔɔc ke Aprika. Dɛ̈t lɔ në ye kën në cök, kɔɔc ceŋ Ɣothralia aa ke bɔ̈ në bɛ̈y kɔ̈k pei yiic. Yeŋö ye yïn kɔɔc ke Aprika rac gup në kë ce yic. Na ye yök ka ye yiɛny du, ka war yic në dhöl dɛ̈t. Thök de, yïn Kevin, kɔɔc ke Aprika aa ke cë bɔ̈ në kuɛth piny de Ɣothralia. Aa ke bɔ̈ në riääk. Ku na ye yïn ber ya riäŋ deen dɛ̈t, ba ya lueel lä ka cë ber bɛ̈n Ɣothralia, ka Nhialic yen ka bë yeen daal. Gäräŋ

Tɛ̈n Kevin Andrews,

Bɛ̈ny athör kɔɔc bɔ̈ aɣeer, ɣɛn a cë puöu riääk rin wël kuun ca caal aköl wäär cë lɔ. A ca maan apɛydït rin yïn cë ɣook lɛ̈k gup lueth. Kën a thɔ̈n yïïn ba deet yic apath ku bë cï ben looi aköl ciëën. Yïn a kën ɣook deet apath rin ɣok aa kuat man lɛ̈t. Lɛ̈t ee ɣook rac puöth apɛy. Ciëër.

Tɛ̈n Kevin Andrews,

Kë ca lueel a piɛth ke yii’n ku a cë piɛth tɛ̈ nɔŋ raan cït ɣɛɛn. Yeŋö ye yïn ye lueel lä Ɣothralia ee pan de raan ebën ku ye wël cït käkäë lueel? Na yeen ye tök yen bïn bääny jɔt, ka muɔ̈ɔ̈k de kɔc a cï bë lëu. Na ye mɛnh piɛth ku mɛnh rac ŋiɛn tïŋ/ŋëm, ka Nhialic ee yï cuööt. Ku na ye ke tek yiic, ka piath du yeŋö? Nyakëlei.

Tɛ̈n Kevin Andrews,

Ɣɛn raan gɛ̈t tɛ̈n, ɣɛn manh Thudän. Kë wiɛ̈c ba lɛ̈k yïïn ee bëër tɛ̈n kë wäär ca caal alɔŋ kɔɔc pan Thudän lɔn cï ɣok Ɣothralia bɛ̈n nuaan. Ke duun ca lueel a ca maan apɛydït. Yïn a cë ɣook tiɛl wei tɛ̈n akut Ɣothralia. Ku ɣook a ŋicku lɔn ye kɔɔc Ɣothralia. Ayɔɔk.

Tɛ̈n Kevin Andrews,

Kë duun ca luɛɛl ɣo gup, ɣok kɔɔc Thudän, a ca piŋ ku a cä reem guöp apɛy. Yïn a cë ɣook yɔ̈ɔ̈k lɔn ye ɣok cath akutnhom ku ɣok aa kɔɔc baai tɛ̈n riääc dhɔ̈l keen ye kek cath thïn yiic. Kën ee lueth. Ɣok aa cath akutnhom rin ee cɛɛŋ daan pan Thudän. Yeŋö ye yen kɔc bɛ̈n riääc baai tɛ̈n? Duk ɣook bë kuöc nyaai, ɣok aa mïth akutnhom, ɣok aa kuëëth akutnhom, ɣok aa pu akutnhom, le tueŋ. Bɛ̈ny dït, duk ɣook bë rac gup wɛ̈t bɛ̈ɛ̈ny. Goŋ.

Anyëköl Gän ë Thuɔŋjäŋ

October 15th, 2007

Anyëköl Gän ë Thuɔŋjäŋ

Agɛ̈ɛ̈t: Muɔrwël Ater Muɔrwël (Wɛ̈r Ciëën, Kuɔl Baak)

Kën ee anyëköl ë gän Thuɔŋjäŋ. Tɛ̈n raan wïc kuɛ̈n ë Thuɔŋjäŋ, apath ba tɛ̈n jɔɔk Thuɔŋjäŋ ye cök thïn kaŋ deet. Ku dhil kɔɔc ke jɔk yeen ŋic. Thuɔŋjäŋ a ce lac jɔɔk tɛ̈ mec. A leŋ tɛ̈ cït tɛ̈n ruöön thiädhëtem ku dhiëc tɛ̈n ë jɔɔk yeen. Thuɔŋjäŋ ee ka jɔk gäät ë run 1928, pan cɔl Rajap alɔŋ Ikuatoria, ɣɔn mɛc Nyïŋlïth pan Thudän ebën. Kɔɔc ë piööc wɛ̈t ë Nhialic aa ke cä akuma lɛ̈k bë thok ë thääi tɔ̈u
Cam ë Thudän dhiɛl gɔ̈t – rin ku bïk wɛ̈t ë Nhialic ya deet yic e thuɔk ken yiic. Go Akuma ë Nyïŋlïth gam ku nyuuc amat pan cɔl Rajap ë run 1928. Go kɔɔc Cɛɛm mat ku kuënykä thok ka dhoŋuan bei ë thok ë thääi cëŋ Cɛɛm yiic. Thuɔŋjäŋ ee ye thoŋ tööŋ ë thok kä ka dhoŋuan. Kɔɔc ë luɔy wɛ̈t ë Nhialic (missionaries) cë thuɔŋ da yam ë gäät a bë ya thoŋ ye gɔ̈t ku kuen cït emën ye ɣok ye kueen ku gätku aa: Wäda Arthur Nebel (ee lui Kuajök - Rek), Wäda Edward Arnold (ee lui Aköt – Agaar), Wäda Dr. R. Trundinger (ee lui Maluth - Padaaŋ) ku Wäda (Venerable Archdeacon) A. Shaw (ee lui Malek - Bor). Kɔɔc ë piööc kɔ̈k ke ye ke kuɔny, aa tɔ̈u thïn aya. Na ce keek, diët Thuɔŋjäŋ a këc gɔl ë gäät. A lëu buk keek leec apɛy rin kë pɛɛth/puɔɔth cïk luöi Muɔnyjäŋ.  

Tɛ̈ cï Thuɔŋjäŋ bɛ̈y nhial a kïn: ɣɔn jɔɔk gän ë Thuɔŋjäŋ, kït aa ke ye thiärou ku dhiëc. Kït ë ɣeu ka dhiëc (a, e, i, o, u) ku kït ë mim thiärou. Kït ë ɣeu ka dhiëëny kä, kek aa ke cï Amat Rajap 1928 gäm thok ka dhoŋuɛɛn ë
Cam ë Thudän. Na ben gäät kɔc bɛ̈n jöör wäär, ka amat dä a cë bɛn bɛ̈n nyuɔ̈ɔ̈c. Amat Cuɛybɛ̈t 1938 (Gɔ̈ŋ Arɔ̈ɔ̈l kacuɔl – Akut Wërdït) a cë bɛ̈n nyuc bë thok bɛn caath yiic ku bë käŋ thok dhuɔ̈k ciëën jam yiic. Go Amat Cuɛybɛ̈t 1938 kït ë ɣeu ka rou (ɛ, ɔ) bɛn mat kït ë Thuɔŋjäŋ thook. Kën a cë kït ë Thuɔŋjäŋ bɛ̈n juak bïk ya thiärou ku dhorou. Kït ë ɣeu aa cë ya dhorou ku kït ë mim aa ŋuɔt ke ye thiärou. Thuɔŋjäŋ a cë bɛ̈n la tueŋ keya bɛ̈ɛ̈y ë piööc yiic ku luëk ë Nhialic yiic ɣet ë ruöön 1964 ɣɔn cop abuun wei ë Thudän yic. Go Thuɔŋjäŋ bɛn kɔ̈ɔ̈c rin cï luëk ë Nhialic ku bɛ̈ɛ̈y ë piööc thiöök thook Cɛɛm ebën. Kën ee ka loi rot rin tɔŋ dïït ka cë rot jɔt kam ë kɔɔc Cɛɛm (Kɔɔc col) ku kɔɔc Cuëëc (Juur) ë ruöön 1955. Tɔŋ kën a cë këriëëc ebën bɛ̈n gɔ̈ɔ̈u Cɛɛm. Na la dɔ̈ɔ̈r dhuk Cɛɛm ë ruöön 1972, ka kɔɔc ɣer bɔ̈ ku yamkä panpiööc pan cɔl Marïdï. Aa cë thok ë thääi kë tɔ̈u Cɛɛm bɛ̈n bɛ̈y nhial thïn. Go wämääth da cɔl Job Dharuäi Malɔu rot mat ke keek ku bïk Thuɔŋjäŋ cuɔt tueŋ. Aa cë bɛ̈n la thïn ku bïïkä kït ë yäu (ka dhëtem) bei ë ruöön 1978. Kä cï kït ë yäu kony ë thok yic aa juëc. Ku aa ba yök tɛ̈ le yïn athör kën kueen lä. Kït ë yäu aa ye toom nhïïm (ä, ë, ï, ö, ɛ̈, ɔ̈). Tom ye keek tuɔm nhïïm ee ke yiëk luɛl dä thok rot ku yen a ye keek cɔl kït ë yäu. Kït ë yäu aa ye luɛɛl röl yic. Keek aa cë Thuɔŋjäŋ cök yic apɛy dït. Wël aa cë ke thook poc. Kït ë Thuɔŋjäŋ ebën aa cë ya 33.

Jääŋ(t)/Jëëŋ(kj)

October 15th, 2007

Jääŋ(t)/Jëëŋ(kj)

Agɛ̈ɛ̈t: Muɔrwël Ater Muɔrwël (Wɛ̈r Ciëën, Kuɔl Baak)

Tɛ̈n kɔɔc nhiar Thuɔŋjäŋ bïk kueen, apath bïk kuat cɔl Muɔnyjäŋ ë jam Thuɔŋjäŋ kaŋ ŋic. Ku apath bïk ɣɔ̈n ceŋ Muɔnyjäŋ ë Thudän yic dhiɛl ŋic aya. Ku ŋic kä rin kek ŋic ë kuat cɔl Muɔnyjäŋ ɣɔn thɛɛr. 

Rin ŋicke Muɔnyjäŋ ë piny nhom ku Thudän yic ebën, tɛ̈ ɣɔn bïï thääi kɔ̈k pan ë Thudän ɣëët yaköl, aa rin cɔl Dinka. Ku rin kä, aa ce rin ŋic wär kuaan dït thɛɛr. Ku aa kuc kɔɔc wec akeu kek Muɔnyjäŋ. Rin cɔl Dinka aa rin puɔc tuöl. Ee anëm Arab jɔt rot alɔŋ Cuëny ë Thudän bë keeny alɔŋ Cam ë Thudän, yen ee cë rɔ̈m kek riënythii ë Kiir kɔ̈u. Go keek thiëëc: Yakä kɔɔc wun ë ŋa? Go kɔɔc wën lueel: Ɣok aa kɔɔc wun ë bɛ̈ny Diiŋ Gak. Go anëm Arab wën gät Athɔ̈r de yic ku lueel: Kɔɔc kek cëŋ ë Kiir yɔu, aa kuat ye cɔl Dinka. Yen tɛ̈ cï rin Dinka jal tem Muɔnyjäŋ kɔ̈u thïn akan kam thääi kɔ̈k cë lɔ̈k bɛ̈n Thudän Arab cök. Aa cë Muɔnyjäŋ lök ya cɔl Dinka tɛ̈ cït tɛ̈ ɣɔn cï anëm Arab ye gät thïn athɔ̈r de yic. 

Na ye ɣok kuat cɔl Muɔnyjäŋ, ka rin ŋic ku tɛ̈ cɛk Aciëk kɔc thïn, aa rin ye cɔl Jääŋ (tök) - Jëëŋ (juëc). Ɣok aa kuat cɔl Jääŋ. Rin Jääŋ, kek aa rin ŋic wär kuaan dït. Ku kek aa rin ŋic kɔɔc wec akeu kek ɣook. Jääŋ a wec akeu kek Nuɛ̈ɛ̈r, Culuk, Murle, Mandäärï, Jurbël, Jurcol, Jurlueel ku Bagäära (Arab). Thääi kä ebën aa ɣook cɔɔl Jääŋ. Na cɔk kä ɣook bɛn cak ya cɔɔl ë cɔ̈t cë la cök, cëmën ye kɔɔc kɔ̈k ɣo cɔl Jeŋge, Jaŋgai, Ujääŋa, Ujaŋ ku Zenyje, ka keek, kek aa riɛn kua. Wun tööŋ ɣo ŋiɛc cɔɔl akeu mhom ee Nuɛ̈ɛ̈r. Nuɛ̈ɛ̈r ee ɣo cɔl Jääŋ. Käc jal tïŋ? Kë wïc ë thääi kä bik lueel ee Jääŋ. Yen a ye Dor ye lueel alä Jeŋge. Ku lueel Jurcol lä Ujääŋa ku lueel Culuk lä Ujaŋ Ku lueel Bagäära lä Jaŋgai. Keek ebën, kë wïckä bïk lueel ee Jääŋ. Ka wek thän da, ɣok aa kuat cɔl Jääŋ. 

Thoŋ ye kuat cɔl Jääŋ jam a ye cɔl Thuɔŋjäŋ. Thuɔŋjäŋ yen ee thoŋ daan ye ɣok röt piŋ. Kuat kë thiääk ke Jääŋ a ye cɔ̈l röt cëmën: guɛ̈njäŋ, anyanjäŋ, puɔ̈rjäŋ, panjäŋ, wɛŋjäŋ, thäkjäŋ ku piɛnyjäŋ. Kuat kë ye ‘jäŋ’ mat ye thok ee ya adöny thɛɛr ë bɔ̈ ke Jääŋ tɛ̈ deen ë bïï yen thïn. A ce ya kë cë liääp kek kɔ̈k ë kuat dä.   Thän cɔl Jääŋ a cë tek yic akuut dït ka ŋuan. Ku akuöt tök ee yic naŋ wuɔ̈t juëc. Akuut ë Jääŋ aa kïk: 

1. Akut Rek - a leŋ yic Malual-jiɛrnyaaŋ, Twïc-mayärdït, Luänyjäŋ, Tony, Aguɔɔk, Awan ku Jurmanaŋɛ̈ɛ̈r.

2. Akut Agaar (Akut Wërdït) - a naŋ yic Agaar, Gɔ̈k, Ciëc, Aliap ku Atuöt.

3. Akut Bor - a nɔŋ yic Bor, Twï, Ɣɔ̈l, Nyarweŋ ku Luäc

4. Akut Padaaŋ - a nɔŋ yic Ŋɔɔk, Doŋjɔl, Ruweŋ, Ageer, Abïliaŋ, Thoi ku rut. 

Kek wuöt kä ebën, kek aa thän cɔl Jääŋ.  

Wɛ̈t cɔl ‘jäŋ’ a ye Jëëŋ luɛɛl raan ë jam Thuɔŋjäŋ kɔ̈u ku kuat raan ebën pinynhom, a ye Jëëŋ cɔl ‘jäŋ’ (i.e. public).

Kït ë Thuɔŋjäŋ

July 4th, 2007

Agɛ̈ɛ̈t: Kuɔl Baak

Thuɔŋjäŋ a leŋ yic kït thiädiäk ku diäk (33). Kït dheu/cath ka thiäär ku diäk ku kït ë mim ka thiärou. Kït cath aa cë tek yiic ë rou: kït ë ɣeu ka dhorou ku kït ë yäu ka dhëtem. Kït ë yäu aa loi thook e rin ye keek toom nhïïm.

Mɛ̈ny ë Rek

Kït dït

A        B       C       D       Dh

E        Ɛ      G      Ɣ           I

J         K        L       M      N

Nh      Ny      Ŋ      T      Th

U        W        O      Ɔ      P        R        Y

Mɛ̈ny ë Buɔr

Kït Dït

A         E        I        O        U

W        Y       B        P       M

N         Nh     Ŋ       Ny     R

D         Dh      T      Th      L

K          G       Ɣ      C        J        Ɛ       Ɔ

Mɛ̈cmɛ̈c Agaar Ku Padaaŋ

Det Apath (DA): Tɛ̈ ye Agar ku Padaaŋ mäc kït ë Thuɔŋjäŋ a kuöc. Na leŋ raan ŋic keek, ka nhiaar bë ke tuöc ɣɛɛn ba ke bɛ̈n gät piny.

Mɛ̈cmɛ̈c Dïkconarï

 

Kït ë ɣeu (aa 7) = Higher/noisy vowels

a        e        i        o        u        ɛ         ɔ

Kït ë yäu (aa 6) = Lower/breathy vowels

ä        ë        ï        ö        ɛ̈          ɔ̈  

Kït ë mim (aa 20) = consonants

B   C   D   Dh   G   Ɣ   J   K   L   M   N   Nh   Ny   Ŋ   T   Th   W   P   R   Y

Kït ë mim aa nɔŋ yiic kït anuët ka ŋuan (4 diagraphs) ku keek aa kïk:

Dh, dh       Nh, nh      Ny, ny      Th, th

Luɔi (Exercise)

1. (a) Kït ë ɣeu ye ka dä? (b) Gät ke piny.

2. (a) Kït ë yäu ye ka dä? (b) Gät ke piny.

3. (a) Kït ë mim ye ka dä? (b) Gät ke piny.

4. Kït ë Thuɔŋjäŋ ebën ye ka dä? Gät akuɛ̈n den path.

Kït aa ye nuɛ̈ɛ̈t bë wël gɔ̈t

a ä

Wël leŋ yiic a ku ä aa kïk:

Path, apath, Agɛ̈ɛ̈p, Agaar, Awïl, maa, wää, baai, läi, arac, Amääl, ŋaap, määth/math dië

b

Wël leŋ yiic b aa kïk:
Baai, bär, bäär, bɛn, bɛ̈n, bil, bäk, bith, bɛ̈ny, abuur, abuth, Bor, baŋ, buɔk, bë, budho/ubith

Wël-luɔy ku Akuɔny Wël-luɔy

July 2nd, 2007

Wël-luɔy ku Akuɔny Wël-luɔy

Agɛ̈ɛ̈t: Kuɔl Baak

Wël-luɔy (Alui) - (Verbs)

Wël-luɔy (Alui) aa wël kë looi raan, lɛ̈y, dit ku këdäŋ lueel. Cëmën:

Bol a gɛ̈t

Kɛu a kat

Kɛɛth aa nyuäth

Nuök a kuaŋ

Noon a dɛ̈p

Wël dït nyïn cë giit cök kä, kek aa wël-luɔy. Keek aa kɔc lɛ̈k kë loi rot.

Luɔy 1

Kuëny wël-luɔy bei anyëköl kën yic

Nyaŋ ku Gueth

Wäthɛɛr, gueth ee tɔ̈u thïn ku dïït thok apɛy. Ku nyaŋ ee ye riɔ̈ɔ̈c yeen rin dïït yen guöp ku dïït thok. Aya, ee kuc nyaŋ lɔn liu lec ye thok. Go nyaŋ jal a thɔ̈ɔ̈ŋ ye puöu, ciët na jiɛk, ka ciët bë liek. Ku gueth guöp, ee cë nyin pel. A cë bɛ̈n la thïn Ku lëk nyaŋ: Ɣɛn a cïn thok lec. Ku cɔɔl nyaŋ: Bär ruany ɣa thok. Go nyaŋ bɛ̈n ku tïŋ thok ku ruɛny thok, go yök cïn thok lec. Go nyaŋ gueth cam ku cï ben a riɔɔc yeen alɔnaɣɔn. Go manh ë gueth jal lueel: Wää a cë nyin pel. Ku jɔl lɛ̈k kac ken ebën alä: jɔlku röt tiit, ɣok aa cï wää da rac. Yenakan.

Luɔy 2

Gät abër nhiäär ku git wël-luɔy cök abɛ̈r kuun ca gɔ̈t yiic.

DA: Kuat athör ë Thuɔŋjäŋ ca kueen a ca yök ye “Wël-luɔy” (Alui) nuɛ̈ɛ̈t kek “Akuɔny Wël-luɔy”. Cëmën: Bol agɛ̈t. Kën a ce tɛ̈ de. “a” ku “gɛ̈t” aa ce wɛ̈t tök. “a” a kony “gɛ̈t” bë kë luel rot ŋiɛc lueel. Nuëët “Akuɔny Wël-luɔy” kek “Wël-luɔy” yen cɔl “Wël-luɔy” juääc ë Thuɔŋjäŋ ye gɔl “a”. “Wël-luɔy” juääc ë Thuɔŋjäŋ aa ce gɔl “a”.

Gölgöl ce tɛ̈ de

akat, apur, acath, ajam, amïth, agɛ̈t, akuaŋ, akuen agencol kɔ̈u.

“Wël-luɔy” kä ebën aa cïn yiic wɛ̈t ye gɔl “a”.

Keek aa ye gɔl kala:

kat, pur, cath, jam, mïth, gɛ̈t, kuaŋ, kuen agencol kɔ̈u.

Apath bë “Wël-luɔy” ya tek thook kek “Akuɔny Wël-luɔy”.

Alueel-rin (Anyuuth-rin) ku

Alueel-wël (Adjectives and Adverbs)

Wël “rin” ku “wël” luɛɛl kek aa dik bë ke ya nuɛ̈ɛ̈t kek a. Cëmën:

Deŋ apath

Piny arac

Miök rak ajäujäu

Meth a cath amääth

Mïth aa dhiau arët

Manhtui a ŋuɔt jam apɛy

Det “Akuɔny Wël-luɔy” bɔ̈ kä rin ba keek aa tek thook “apath” kek “Wël-luɔy”.

Akuɔny wël-luɔy (Helping verbs)

Akuɔny wɛ̈t-luɔy e wɛ̈t cïn kë pɛɛth ye lueel tɛ̈ kɛ̈ɛ̈c yen rot. Cm:

1. Aa (a) (I am, we/you/they are, he/she/it is)

Ɣɛn a puɔl

ɣok aa puɔl

yïn a puɔl?

wek aa puɔl?

yeen a puɔl

Keek aa puɔl

2. Ee (I am, you are, he/she/it is)

ɣɛn ee Jääŋ

yïn ee Jääŋ

yeen ee jääŋ

3. Aa (a) cë/bë (I, we, you have/will, he/she/it has/will, they have/will)

Ɣɛn a cë bɛ̈n               Ɣɛn a bë bɛ̈n

Ɣok aa cë bɛ̈n              Ɣok aa bë bɛ̈n

Yïn a cë bɛ̈n                  Yïn a bë bɛ̈n

Wek aa cë bɛ̈n              Wek aa bë bɛ̈n

Yeen a cë bɛ̈n               Yeen a bë bɛ̈n

Keek aa cë bɛ̈n              Keek aa bë bɛ̈n

4. ee (aa ke) cë/bë (I, you, he/she/it had come, had not come, was (n’t) going to come)

Ɣɛn ee (ka) cë bɛ̈n                   Ɣɛn ee (ka) bë bɛ̈n

Ɣok aa ke cë bɛ̈n                        Ɣok aa ke bë bɛ̈n

Yïn ee (ka) cë bɛ̈n                       Yïn ee (ka) bë bɛ̈n

Wek aa ke cë bɛ̈n                        Wek aa ke bë bɛ̈n

Yeen ee (ka) cë bɛ̈n                    Yeen ee (ka) bë bɛ̈n

Keek aa ke cë bɛ̈n                        Keek aa ke bë bɛ̈n

5. aa (a) cï/bï (they have, he/she/it has)

Ɣɛn a cï cɔk bɛn nɔ̈k                  Ɣɛn a bï cɔk bɛn nɔ̈k

Ɣok aa cï cɔk bɛn nɔ̈k                  Ɣok aa bï cɔk bɛn nɔ̈k

Yïn a cï dupiööc cɔɔl                        Yïn a bï dupiööc cɔɔl

Week aa cï dupiööc cɔɔl                  Week aa bï dupiööc cɔɔl

Yeen a cï juäi bɛn dɔm                   Yeen a bï juäi bɛn dɔm

Keek aa cï juäi bɛn dɔm                  Keek aa bï juäi bɛn dɔm

A cï Deŋ lueel A bï Deŋ lueel

A cï diäär lueel A bï diäär lueel

6. ee cï/bï/ca/cuk/cäk/cïk/ba/buk/bïk/bäk

Ee ca lueel (ɣɛɛn ku yïïn)         Ee ba lueel

Ee cuk lueel (ɣook).                      Ee buk lueel

Ee cäk lueel (week).                       Ee bäk lueel

Ee cï Deŋ lueel (yeen)                    Ee bï Deŋ lueel

Ee cï diäär lueel.                              Ee bïk lueel

Ee cïk lueel.

7. aa (a) këc/kën (I, we, you, they have not, he/she/it has not)

Ɣɛn a këc/kën bɛ̈n

Ɣok aa këc/kën bɛ̈n

Yïn a këc/kën bɛ̈n

Wek aa këc/kën bɛ̈n

Yeen a këc/kën bɛ̈n

Keek aa këc/kën bɛ̈n

8. ee (aa ke) këc/kën (I, you, he/she/it did not)

Ɣɛ̈n ee (ka) këc/kën bɛ̈n.

Ɣok aa ke këc/kën bɛ̈n

Yïn ee (ka) këc/kën bɛ̈n

Wek aa ke këc/kën bɛ̈n

Yeen ee (ka) këc/kën bɛ̈n

Keek aa ke këc/kën bɛ̈n

9. Aa ke (ee ka) cë/bë (I/he/she/it was not, we/you/they were not)

Ɣɛn ee ka cë bɔ̈

Ɣok aa ke cë bɔ̈

Yïn ee ka cë bɔ̈

Wek aa ke cë bɔ̈

Yeen ee ka cë bɔ̈

Keek aa ke cë bɔ̈

10. Aa ke (ee ka) cï/bï (I/he/she/it was, you/they were)

Ɣɛn ee ka cï kä juääc rac puöu                    Ɣɛn ee ka bï …

Ɣok aa ke cï kä juääc rac puöth                    Ɣok aa ke bï …

Yïn ee ka cï kä juääc rac puöu                       Yïn ee ka bï …

Wek aa ke cï kä juääc rac puöth                   Wek aa ke bï …

Yeen ee ka cï kä juääc rac puöu                    Yeen ee ka bï …

Keek aa ke cï kä juääc rac puöth                   Keek aa ke bï…

Kɔɔc Cam ë Thudän aa ke cï kä juääc rac puöth.

Mïth aa ke cï cɔk duɛ̈r ɣɛɛt wei.

Luɔy 1

Gät abër thiäär leŋ yiic akuɔny wël-luɔy.v

Kɛ̈ŋ ë Jëëŋ

July 2nd, 2007

Agɛ̈ɛ̈t: Muɔrwël Ater Muɔrwël (Wɛ̈r Ciëën, Kuɔl Baak)

Kääŋ ye kën ŋö?

Kääŋ ee wɛ̈t tɛ̈dä ka wël thiik cek yiic ye nyaai anyëkööl yiic. Kääŋ ee wɛ̈t cuai, wɛ̈t lagɔy naŋ/nɔŋ/neŋ/leŋ yic kën ë kɔc wɛ̈ɛ̈t bë ŋɛk piër de cɔ̈k piny apath. Raan ŋic kɛ̈ŋ ee kä juëc tiaam ë piër de yic. Cït mën wën cï ɣɛn ye lueel alä kääŋ a anyëköl cë rot kaŋ luöi raan dä. Kë cë rot kaŋ looi tɛ̈n raan dä, a ye raan dä piöc thïn. Raan ŋic kɛ̈ŋ ee nhom lääu ku ee rëër ke tïr puöu ë kuat kë riëëc ebën yic. Kɛ̈ŋ aa wël kɔc wɛ̈ɛ̈t bë raan cï la kë rac yic ku aa kɔc duööt/dɛɛt puöth bë raan kë rac guum. Kɛ̈ŋ ë Muɔnyjëëŋ (Jëëŋ) aa kuöt yiic apɛi. Aa leŋ kɛ̈ŋ athiɛɛi, cëmën ë miɛt ë guöp ku duaar; ku kɛ̈ŋ ë raan duööt puöu bä atɛr ke guum; ku kɛ̈ŋ abiöökruaal kɔc piɔ̈ɔ̈c bïk piath ya nyuɔɔth tɛ̈n kɔɔc kɔ̈k; ku kɛ̈ŋ ë kɔc nyuöth ŋiɛc rëër.

Kɛ̈ŋ aa cë gɔ̈t bïk kɔɔc mec kek cɛɛŋ den piɔ̈ɔ̈c ë pïïr den yam yic. Kɛ̈ŋ abɛ̈k aa kïk:

1. Muɔɔr ë tik rɛc kä ke cɔl ke ye kä lei

Wɛ̈t de yic: Tik, na cë kɛ̈ɛ̈k kek muɔny de, ka wel akɛ̈ɛ̈k bë ya tiɛɛl kam ken kek moc. Ku tiɛɛl deenë, a ye yen kuat kë looi moc ebën maan. Cɔk a kë looi muɔny de ka ye kë bë piër de cɔ̈k piny, ka cï ben gam.

2. Piny awëër ë dɔl

Wɛ̈t de yic: Raan ril yakölë ku raan mit puöu ku raan jak yakölë, a lëu bë dɔl. Ku raan niɔp yakölë ku raan rac puöu ku raan ŋɔ̈ŋ yakölë, a lëu bë biɛt; ku na nhiäk, ka ben dɔl tɛ̈ le kä jör yeen ë piër de yic rot waar. Duk ye ŋaŋ tɛ̈n kɔɔc tɔ̈u kä rac yiic.

3. Luɔykä röt cëmën ë guäräk, ye yen tuŋ dhuök padhiap de

Kääŋ kën aa ye lɛ̈k kɔɔc cï pan den riääk bïk thiëi roor ë läk nhïïm. Wɛ̈t ye ke lɛ̈k kääŋ kën, ee rin bïk nhïïm cïk määr tɛ̈n dhiëëth keek thïn. Na kuc kä röt looi, ka määr ku na ŋickä röt looi, ka dhuk pan den aköldä. Cëmën län dïït cɔl akɔ̈ɔ̈n, na cë dhiɔp, ka dhuk padhiap läi.

4. Adëcjöök cɔl wëët ye lɛ̈t

Raan kuc wël, ku cɔk lɛ̈k yic, ka wel bë ya lɛ̈t yen cï ye lat. Ku ee yiny dïït lagɔy. Kääŋ kën a ye lueel tɛ̈ cï raan jaai ë yith.

5. Nyinpɛl a cɔl man nyëriääk

Kä ye lööm ë ruëëny aa ce kot. Aa wɛɛr, rin aa käŋ ke löm ë nyinpɛl. Adɔ̈c ku aa cɔl adɔ̈c ku - aa naŋ yiic athɛ̈ɛ̈k tɛ̈n kɔɔc ŋic keek lɔn ye kek adɔ̈c ku. Kääŋ kën a ye lɛ̈k mëruëëny ku kɔɔc kɔ̈k kɔc wɛ̈ɛ̈t ë lueth.

6. A cë ciën cɛɛŋ (lueel Udɔk-dït)

Udɔk ee ye raan Jurman-Aŋɛ̈ɛ̈r. Jurman-Aŋɛ̈ɛ̈r ee wut ku a tɔ̈u baai alɔŋ Rek. Yeen a wec akeu kek Apuk (Apuŋ Giir Thïïk) ku Lɔu (Lɔn Ariŋ Mawiën) ku jɔl a Nuɛ̈ɛ̈r (Nuɛ̈ɛ̈r Nyantooc). Raan cɔl Udɔk ee cë thiëëk ë tiɛŋ de ku aa ke cë pan den keer ku dhiëthkä miëth ken. Ɣɔn thiɛɛk kek röt kek tiɛŋ de, aa ke nhiar röt apɛi dït. Udɔk ee thek tiɛŋ de ku yen lan ë tik, ee thek Udɔk. Nawën lek rëër ë run lik diäk, ke nhiër yai kam ken kek tiɛŋ de. Go athɛ̈ɛ̈k ku riɔ̈ɔ̈c ë guöp liu ë kam ken. Ku na liu athɛ̈ɛ̈k kam tik ke moc, ke wël ë cɛɛŋ aa nyɔl. Yith, lɔɔc ku athɛ̈ɛ̈k, kek aa mëën ë cɛɛŋ. Rin yith, kek aa ye tik ku moc pan den ŋiɛc ceŋ. Ku yith, keek aa lɔɔc ku athɛ̈ɛ̈k tɛ̈n moc ku tik ku jɔl aa mïth keen cïk dhiëëth. Ka kën ë cë rot looi kam Udɔk kek tiɛŋ de, yen lueel ɣɛn kääŋ tɔ̈u nhial, a kïn: ɣɔn akäl tök, tiŋ Udɔk ee cë kuïn thaal. Nawën ka jɔl aduuk rec; aduuk ë miëth ke; mïth nyïr ku mïth dhäk ku aduäŋ de aya ku liu aduŋ ë Udɔk thïn. Go jal pɛ̈k wei ku le yic gɛi: “Maɣei! Manh dië, kaat diëc aduŋ ë wuur; a cä muör nhom.” Ku Udɔkdït ee rɛ̈ɛ̈r macthok, ee pïŋ ku ee daai kë loi rot ebën. Nawën le piŋ lɔn cï aduäŋ de kɔc muör nhïïm, Ka lueel: A cë jal ciën cɛɛŋ, tɛ̈ ye yen aduäŋ dië; ɣɛn Udɔk, yen kɔc jal muör nhïïm. Kën, yen a cë jal döŋ ka ye kääŋ ye röör lueel gut yaköl. Na benku kääŋ lööm buk thɔ̈ɔ̈ŋ kek tɛ̈ cëŋ röör thïn kek diäär ken yakölë, ke kääŋ Udɔk ee yic. Ku ben käŋ Udɔk ŋuɛ̈ɛ̈n amääth. Rin yeen ee këc cuɔp wei miëth ke yiic. Ee miɛ̈th, yen a cë pɛ̈n yeen. Tɛ̈tdä, ke tiɛŋ de ee cë nhom dhiɛl määr, rin cï yen puöu bɛn pɛ̈k wei ë wɛ̈t cï aduŋ ë muɔny de ye muör nhom. Kë ye ɣok Udɔk bɛn ŋuun, ee cɛɛŋ cï diɔ̈r bɛ̈y bei yaköle. Cɛɛŋ ye tik moc cuɔp wei baai ku döŋ bë tɔ̈ny de lɔ̈k a cam rot kek miëth ke. Ku mɛ̈r nhom tɛ̈ rɛɛc ɣɔn dhiëëth yen mïth kä thïn kek mony deen ye jal cop yaköle. A cïn cɛɛŋ cït kënë ë cɛɛŋ kuat cɔl Muɔnyjäŋ (Jääŋ) yic. Neŋ tiŋ cë kaŋ thaac bë ruän ë nyaan de kueen? ka neŋ tiŋ cë kaŋ nyuc bë ruän wën de kueen? A liu. A këc rot kaŋ looi ë cɛɛŋ da yic. Ku aŋuɔt buk jäl tïŋ, yen të bï cɛɛŋ kën nhom la gut (pëk) thïn kek diɔ̈r cë rɔ̈ɔ̈r ken cuɔp wei ë bɛ̈̈i yiic!

7. Nyinpɛl a cɔl man nyëriääk

Wɛ̈t de yic: kä ye looi ë ruëëny ku pɛl ë nyin, aa cïn yiic kä path. Kä rɛc ye ke luöi kɔɔc kɔ̈k, aa röt bɛ̈n dhuök yïïn, aköl le ruɛ̈ɛ̈ny du ŋic. Rin ruëëny ee rïïr, ku rïïr ee luɔy rac ye mëruëny luöi abäŋ. Abäŋ ee kuat raan ë jam yith ku cɛth ë dhɛ̈l tök yic. Na jɔl abäŋ thɔ̈ɔ̈ŋ kek mëruëny, ka yïn a yök abäŋ ka ye raan la cök ku a nɔŋ cɛɛŋ path. Kë tööŋ dak tɛ̈n yeen, yen abäŋ, ee wɛ̈t ye yen nhom kuɛɛk tɛ̈n tök. Abäŋ a kuc lɔn adë, käŋ aa ke yiic bɛn waar. Na bɛn mɛ̈ruëny caath ku tïŋ, tɛ̈ ye yen kä ke luɔɔy thïn, ka go guɔ ŋic lɔn yen cuär ku alueeth. A cïn kë puɔɔth ye mëruëny tak. Yeen ee rot cɔl ye raan path, a ŋic wël ku a ŋic käŋ looi. Kën ebën, ee lueth, Kuat kë looi ku kë lueel eben, ee kën ë kë de, kë bë yök thïn; yen a ye wïc ye tök. Ka wek kuat da, mëruëëny aa rɛc cɛɛŋ da ɣo daai. Aa cë ɣo pɛ̈n pïïr path. Ku aa cë rëër rac kɔc puöth ebën. Mëruëëny aa nɔŋ yiic diäär ku röör. Tiëŋkä keek ku dɛtkä ke gup apath. Ku yakä wɛ̈l ken ku luɔy den muk nhom apath. Mëruëëny aa röt ruëëny kam ken, tɛ̈ cïn yen abäŋ dɛ̈t cïk bɛn yök bïk ruëëny. Bɛ̈y aa cï ruëëny rac ɣo cin. Mïth ke bïï e tɛ̈n, bïk bɛ̈n piöc, bïk aa kɔɔc akölrial, aa cï ruëëny cuɔp wei ë bɛ̈y yiic. Ku döŋku ɣo nyam ɣo thook. Ku a cïn kë dir awätyɔ̈ɔ̈̈l ku ayälyɔɔm. Aa keek aa cë röt wel bïk aa lɔɔc. Kuat abäŋ aa jal daai, tɛ̈ diërkä lär ken. Ku apath bïk kääŋ kën kueen ku detkä yic apath.

© Muɔrwël Ater Muɔrwël 2004-2006
Wɛ̈r ciëën aköl nïn 9 Nyiɛth 2006

Tɔŋ ë Thudän

June 21st, 2007

Agɛ̈ɛ̈t: Kuɔl Baak

Ruöön ë 1955, Kɔɔc Cam ë Thudän aa ke cë puöth riääk kë cï keek ye mät kë looi akuma go kä tɔŋ dït tet gɔl. Tɔŋ deen dïït wär cïk yam aa cɔl Tɔŋ Anya Anya 1 ku ee jal bɛ̈n kɔ̈ɔ̈c ruöön ë 1972. Aa kɔɔc luɔy wɛ̈t Nhialic kek ke cä mat cɔɔl pan cɔl Adïth Ababa ku bïk Akuma ë Thudän, mɛc Märcal Moɣämed Jaaper Nïmeerï, kek akut Anya Anya 1, mɛc Jothep Läägo, dɔ̈ɔ̈r. Go kä gam ku dɔ̈ɔ̈rkä. Kɔɔc Cam ë Thudän aa ke cï kä juääc rac puöth. Abɛ̈k ke cë ke rac puöth aa kïk:

1. Bɛ̈i piööc juääc aa ke cë ŋaany thook alɔŋ/biäk Cuëëc ku ee cïn bɛ̈i piööc juɛ̈ɛ̈c ke cë ŋaany thook alɔŋ Cɛɛm.
2. Kɔɔc alɔŋ Cɛɛm aa ke ce cɔl aa mɛ̈c rin dhɛ̈l keek alä ka cïn nhïïm mɛc kek röt ka baai ebën yen jalkä mak.
3. Kɔɔc alɔŋ Cɛɛm aa ke cïn loiloi path ye yiën keek na cɔk alɔn cï kek kuen bïk Panpiööcdït thääp.
4. Acïn bɛ̈i wal path ke cï akuma buth Cɛɛm. Kɔɔc Cɛɛm aa thou rin tuɛnytuɛɛny thiik la yäŋ.
5. Miök alɔŋ Cɛɛm a ye ɣaac ku cam wëëu Cuëëc ku nyäŋ kɔɔc Cɛɛm.
6. Kɔɔc Cɛɛm aa ye mäc jɔŋ Cuëëc cɔl Ïthalam.
7. Cɛɛŋ kɔɔc Cɛɛm a ye wïc diët mär ku loi keek bïk Arab cëmën kɔɔc Cuëëc.
8. Thok kɔɔc Cɛɛm aa ke ye bui rin ye kɔɔc Cuëëc ye tak alä ke thoŋ deen Arab yen path, le tueŋ (lt).

Dɔ̈ɔ̈r wär cë looi ruöön ë 1972 a cë bɛ̈n riääk wär ruöön ë 1983 wɛ̈t cï Nïmeerï wël bɛ̈n wääc yiic ku luel alä ka ce wël athör Nhialic kä wäär mat keek gen Ithiöpia cɔl Adïth Ababa ruöön ë 1972. Löŋ Nïmeerï a cë kɔɔc Cɛɛm bɛ̈n rac Puöth apɛy ku yam kä tɔŋ dïït dɛ̈t cɔl Tɔŋ SPLM/A (Sudan People’s Liberation Movement/Army). Tɔŋ SPLM/A a cë bɛ̈n thɔ̈r run juääc (22) – gɔɔc ruöön ë 1983 ɣet 2005 ɣɔn jɔl dɔ̈ɔ̈r dɛ̈t bɛn thany gen Kenya cɔl Nairobi. Aa kɔɔc bɔ̈ bɛ̈y ë piny nhom ebën kek ke cɔl dɔ̈ɔ̈r ë 2005 a thany. Bɛ̈y piny nhom ke cë kac ken tuɔɔc ë dɔ̈ɔ̈r yic aa leŋ yiic Amerika, Nɔ̈rwey, Italia, Britänia, Kenya, lt. Raan ë mac Akuma ë Thudän ɣɔn thɛny dɔ̈ɔ̈r ë 2005 ee raan Cuëëc cɔl Märcal Umar Ɣathan al Baciir ku raan ë mac akut SPLM/A ee raan Cɛɛm cɔl Akïm Kɛ̈nɛ̈l Joon Gäräŋ de Mabiör.

Tɔŋtɔɔŋ kɔ̈k aa cë thör alɔŋ Ciëën Ku alɔŋ Tueŋ ë Thudan. Kɔɔc Cɛɛm, Ciëën ku Tueŋ ë Thudän aa rac puöth ebën kë ye ke thany nhïïm piny Akuma ë Thudän yic. Keek aa mïth ë baai ku aa ce mät kë loi baai ku aa ye nyɔ̈ŋ kä juääc cït kä wën cë kuɛɛn piny nhial ye gän yic. Aa ŋɔ̈ɔ̈th raan ebën tɔ̈u

Cam ë Thudän lɔn bï dɔ̈ɔ̈r ë 2005 rëër ka cïn yic acuɔl bë kɔc cï ben gum tɛ̈ mën wäär cï kek gum ë ruöön thiädhiëëny (50) cë wan.

Col Muɔɔŋ Aköt

June 11th, 2007

Agɛ̈ɛ̈t: Kuɔl Baak

Anyëköl Col Muɔɔŋ a kïn. A cë path bë raan rac puöu. Ee kën gät bë kɔc piɔ̈c kä thik nyɔt alɔŋ Coldït ku gɛ̈ɛ̈t kɔc nyïn. Lɔ tueŋ, kuen.

Col Muɔɔŋ Aköt

Coldït a ce raan anyëkööl path. Yeen ee raan ka cë pïr panjäŋ ku dhiëëth kac ke. Mïth keen kɔ̈k aa pïr emën (mïth ë mïth ë miëth ke?).

Yeen ee ka ye raan Paceny Awan. Ku ee ka ye raan leŋ puöu apɛi. Coldït ee nhiar wëët ë kɔc. Ee ye kɔc lɛ̈k kä kony keek. Kekädäŋ, Jëëŋ da aa man kë pɛɛth lueel raan dä. Kë pɛɛth lueel raan dä, tɛ̈dä ke kë looi, a nhiɛɛr Jëëŋ bë daŋ yic. Wën Col Muɔɔŋ a cë lök a wec wäär alä: Col Muɔɔŋ Aköt a ye raan wëët jäŋ, ku lök jäŋ a cɔl ye kook ee, thäi a muön ke raan luel yith. Kä reen ke cï Col Muɔɔŋ Aköt kɔc wɛ̈ɛ̈t aa kïk:

1. Ee cï Coldït lɛ̈k gal den Paceny alä: mïïth aa ŋuɔt ke bë kɔc dak. Ka week thän da, päl ku miir dïït bɛ̈ɛ̈r thɛ̈k ku ye miir-ku-dhöc thiin thöŋ ke gɔt, yen ye ku theek. Go Paceny jai ku lëkkä Coldït kook.

2. Ee cï Coldït bɛn lɛ̈k Jëëŋ ebën alä: mïïth a ce tet yiic apɛi. Na ye käm cë raan näk ka päl bïk la yɛ̈ɛ̈c. Bë kɔ̈m yiën daai ku pïŋ kɔ̈m nin. Go Jëëŋ jai ku lek tueŋ kek tëttët mïïth yiic. Yen kë ye juäl riɛp wër Jëëŋ yiic ku a ce riɛp wër Japan yiic. Na Coldït cë piŋ thok, ŋuöt kɔɔc panjäŋ a cït kɔɔc Japan emën.

3. Coldït ee ya Anyaŋ tiɛŋ de cɔl a dhuk pan den, tɛ̈ cï käŋ thook rïc bei, ku jɔl bɛn lök bɛ̈n ke ye raan thut tɛ̈ mën deen wäär gɔl kek määth kek Anyaŋ. Go bɛ̈n wel lä ke thät yen këc Anyaŋ bɛn thal apath ku päl kë yen mänh deen bï kek baai mac yen cök piny. Ŋö jɔl kɔc Coldït dool nhom ke ya? Le tueŋ.

4. A cï Bïcop Jothep Gäthï lueel alä Col Muɔɔŋ Aköt ee ye raan dɔ̈ɔ̈r. A cë lueel alä Coldït ee cë kɔc dɔk tɔŋ ku lueel alä kɔc aa ce röt näk piny path. Go kɔc jaai. Go la ku ruk buɔŋ tiɛŋ de ku jël bë la ɣɔ̈l rap. Na le kɔɔc atɛr den gut nhom doŋ nhom, ka thiëc go lueel alä ke tik. Go thiëëc alä: na ayuäk dɛ̈t tɔ̈u yï thok? Go bɛ̈ɛ̈r alä: diäär aa ceŋ ayuäk aya. Go kɔɔc atɛr den buɔɔŋ kat nhial wai ku luit kam ɣɔ̈ɔ̈m. Go malöl yök nɔ̈ɔ̈k. Go thiëëc alä: na dɛ̈t? Go Coldït bɛ̈ɛ̈r: tiëŋ dië kan kënë!!!! A cä ŋic tɛ̈ deen le yen bɛ̈n thïn. Go kɔɔc atɛr den nyäŋ piny rin yen raan cïn puöu tɔŋ.

Kä cï Col Muɔɔŋ Aköt them bë ke kuɔ̈ny Jëëŋ aa juëc. Kekädäŋ yen cïn yen raan cë ke piŋ.

A cïn raan bë nyin Col Muɔɔŋ Aköt kaŋ löök yic panjäŋ.

Copyright © 2007 Lɔ̈k ë Jëëŋ

Credits: Hosted by Vicnet for the MyLanguage project. Virtual keyboard system developed by Tavultesoft